BONAS FÈRIAS A TOTUS! N. 2
A mei mi tòcat un'atra cidixedda de fèrias, e in s'èsteru puru, no sciu a bosatrus. E duncas sigheisì a passai fèrias bonas o circai de torrai a incumentzai a traballai de sa mellus manera. Intre is cosas interessantis chi nc'at de fai custas dis, e chi deu m'apu a perdi, abisòngiat a sinnalai su "Cabudanni de is Poetas" e sa Scola de Poesia in Sèneghe, cun maistus connotus e stimaus cumenti a Pàulu Pillonca e a Càralu Pillai: www.settembredeipoeti.it
Po totu is atrus, a si torrai a ligi faci a sa segundu cida de cabudanni.
Chi calincunu no si nd'est pràndiu ancora de ligi cosa in sardu... ligeisì is librus mius!
CANTADAS IN SÌNNIA E IN SÈTIMU
Lunis su 28 in Sìnnia, faci a is dexi, cantada po Sant'Aleni, una de is prus importantis de s'annu. Sìnnia est una bidda de grandu traditzioni de poesia e prena de cantadoris e de cumpetentis. Ocannu eus a ascurtai una bella scuadra de cantadoris chi acostùmant a cantai pagu impari. Ant a cantai: Tzedda de Sìnnia, Zuncheddu de Brucei, Atza de Sètimu S. P. e De Montis de Sant'Uanni Suèrgiu, contra Pilleri e Pitirra de Sìnnia e ghitarra Pau de Cuartu S. A.
Apuntamentu de no perdi po is apassionaus de sa cantada campidanesa.
E cantadoris in Sètimu S. P. puru, su 2 de cabudanni a is dexi cun: Atza de Sètimu S. P., Tzedda de Sìnnia, Melis e Marras de Cuartu S. A., contra Cogoni e Valdes e ghitarra Melis, totus de Cuartu S. A.
Artìculu de Giovanni Mameli pigau de L'Unione Sarda de su 21 de austu de su 2006.
Gràtzias meda a Giuanni Mameli e a s'Unioni po su logu chi ant donau a sa literadura in lìngua sarda.
Libro
Traduzione di Ivo Murgia
García Márquez, una Cronaca in campidanese
Accanto alla ricca produzione della narrativa isolana in lingua italiana, esiste una altrettanto vasta fioritura di romanzi in limba con un pubblico più ristretto. Un altro filone in crescita è quello delle traduzioni in lingua sarda di opere letterarie italiane e straniere. Pochi ne parlano, la stampa se ne occupa saltuariamente. Manca un quadro completo di quanto si è fatto negli ultimi trent'anni. Eppure nelle diverse varianti della lingua sarda sono stati tradotti i poemi omerici, i Vangeli e la Divina Commedia (oltre ai Promessi Sposi, II vecchio e il mare, e Un anno sull'altipiano).
Fare un elenco completo dei romanzi e dei libri di poesia che si possono leggere in campidanese, in logudorese e in gallurese, è impossibile anche per chi ha seguito da vicino questo tipo di opere. Una cosa è certa: traduttori ed editori meritano un elogio: hanno sfidato un mercato difficile per questo genere di prodotti editoriali. Anche se non sono mancati libri che hanno avuto un successo innegabile sul piano delle vendite, come è capitato alla traduzione di Pinocchio fatta da Matteo Porru (ma si potrebbero citare altri casi).
Tra le ultime opere narrative tradotte in sardo (variante campidanese) c'è Cronaca di una morte annunciata di Gabriel García Márquez, edito da Condaghes nella collana "Paberiles". La trasposizione dallo spagnolo al sardo è stata fatta da Ivo Murgia, cagliaritano poco più che trentenne, laureato in psicologia e con un master su "Approcci interdisciplinari nella didattica del sardo" all'Università di Cagliari. Prima di questo libro ha pubblicato Contus africanus (Alfa Editrice) e ha scritto canzoni e short stories in campidanese premiati in diversi concorsi.
Tornando a Crònaca de una morti annuntziada c'è da dire che la traduzione è fatta con molta cura. Attingendo a un campidanese padroneggiato con abilità, legato a una tradizione orale e scritta genuina. In altri termini non ci sono fastidiosi italianismi o inutili neologismi.
Cosa significa tutto questo? Dimostra che il patrimonio lessicale del sardo campidanese possiede termini in grado di rendere per intero un'opera tra le maggiori dello scrittore colombiano.
Ma c'è un altro motivo che per così dire ha facilitato la traduzione. Il microcosmo paesano dove si svolge la vicenda del romanzo ha molte affinità con la realtà dei piccoli centri della Sardegna meridionale. Sul piano economico e sociale, oltre che per l'eredità lasciata dalla dominazione spagnola. Il lettore ha l'impressione che i fatti, legati a un delitto d'onore, si svolgano in un villaggio del Campidano qualche decina di anni fa, prima dell'avvento della civiltà dei consumi. E' questa illusione nasce soprattutto dal ruolo centrale che ha il linguaggio, il codice espressivo attivato dalla tradizione.
A spiazzare chi legge contribuisce anche l'autore della presentazione del libro Xavier Frías Conde, che insegna a Pilsen, nell'Università della Boemia Occidentale. Parlando del romanzo tra le altre cose dice: «E tando Ivixeddu at ischidu ispostare s'ispìritu geniale de Márquez, dae sa Colòmbia a sa Sardìnnia, at ischidu "sardizare" a Márquez, fintzas a unu puntu chi su prèmiu Nobel sonat a sardu in una manera totu naturale». In Sardegna i cultori di questo genere di opere sono pochi, ma gli editori di romanzi in sardo, oltre che dei libri di traduzioni, vanno avanti per la loro strada».
CUNTZERTU DE REVERENDO JONES
Cuntzertu de Reverendo Jones custa giòbia, su 24, in su tiatru "S'Arena" in sa praja de Cuartu S. A. faciora 'e is dexi. S'intrada a su spetàculu at a essi lìbera, a gratis.
Giai totu su cuntzertu est in sardu, cumenti e sèmpiri cun: sàtira, temas sotzialis, cabaret, cantzoni de autori e improvisatzioni. Spàssiu e sustàntzia duncas.
Reverendo Jones, maresu, est connotu in totu sa Sardìnnia po essi unu de is artistas prus originalis, cuscienti e arrespetosu de su connotu de su cantai sardu, ma de annus incarrerau in una faina chi amestùrat sonus de sa modernidadi cun una lìngua sarda sèmpiri andendi e caminendi in su mundu de oi.
Cunsillau de coru a totus, no si ddu perdais.
CANTADAS CAMPIDANESAS
Seus in su mellus de su stasoni de is cantadas e giai giai no acudeus a ddas "postai" totus. Torraus sceda a is interessaus assumancu de is chi scieus o chi si nant is amigus. Podit incapitai a bortas chi sa nova no siat cumpreta, chi nc'amanchit sa contra o sa ghitarra o su nòmini de calincunu poeta po mori de unu "problemeddu de comunicatzioni" chi is apassionaus de cantadoris connoscint beni. Agradessei su sfortzu e cumpadessei.
Oi in Ceraxus a is dexi: Loni de Ceraxus, Pateri de Cuartu S. A., Saba de Terreseu e Vàrgiu de Cuartùciu. Contra is fradis Mancas, ghitarra Pau, totus de Cuartu S. A.
Cras in Scalebranu cantada cabesusesa faci a is dexi cun Zizi de Onifai e Porcu de Irgoli. Tenori de Ula Tirsu.
Su 19 torra in Ceraxus cun Zuncheddu de Brucei, Orrù de Sìnnia, Melis de Cuartu S. A. e Lussu de Pauli. Contra Cogoni e Valdes, ghitarra Pau, totus de Cuartu S. A.
Su 19 cantada in Teulada puru e su 22 in Pula cun sa scuadra de Pani.
BONAS FÈRIAS A TOTUS!
No ddu sciu chi s'agatit una manera prus "sarda" de ddu nai, cumenti si bollat chi siat pasiaisì e spassiaisì totu cantus seis.
Passaisì fèrias bonas in logu 'e divagu, anca disigiais, e gosu e prexu a totu is amantiosus de sa lìngua e de sa cultura sarda, i a is atrus... nudda.
Apu scritu custu acròsticu pensendi a unu giòvunu chi s'est laureau e chi est prontu a si nd'andai in fèrias, ca gei ddi minescit, ma innantis de lassai su studiai dd'amàncat ancoras una cumissionedda de fai.
Nosu puru si frimaus unas cantu dis, ca gei si minescit a nosu puru, po torrai a carrigai s'ànima e is sentidus de gana bona e de spìritu positivu e faineri.
SU LAUREAU E S’ARRETORI
Sennor Arretori istimau
Un’orixedda fia abetendi
Libertadi a ndi connosci
A is cincu pesendi
Unas cantu bortas
Riscau apu unu dannu
E tra milli e prus afannus
Acabu imoi su turmentai
Una cosa però m’amàncat
Est a ddu frastimai
Su mali de mei scampau
A Fustei a ndi dd’aciapai!
Respundi ti depu imoi
Respàrmia is fàulas preitzosu
E lassa custus aposentus
Tra brullas e gioghitus
Oras de discantzu nc’as passau
Riscu no nd’as curtu mai
Is ogus ita timiast de spaciai?!
SA MURRA IN ORTHULLÈ
Sàbudu su 12 de austu tòrrat in Orthullè su 'e IX Campionaus Sardus de Sa Murra, su primu e su prus connotu intre totu is campionaus sardus de murra. Sa gara incumèntzat faci a is 5 de a meri' in pratza Funtana 'ècia, cumenti e sèmpiri. Impari a su campionau sardu in sa bidda ollastina tòrrat puru su 'e 4 Atòbius internatzionalis de 'os murradores de su Mediterràneu cun murradoris continentalis: Friuli, Piemonti, Marche, Molise e Basilicata e a prus: corsicanus, proventzalis e aragonesus. De no perdi po is chi stìmant is traditzionis sardas, is biddas bellas e sa genti ospitali.
Su link ofitziali de su campionau:
Unus cantu mutetus mius premiaus cun una mentzioni in su prèmiu literàriu de Santa Bràbara in Silius. Su spàssiu de is mutetus est a nd'aciapai su fini, e intzandus spassiaisì.
1
A su fillu 'e gopai Cugusi
fertu dd'iant in d-una briga
ma sa prus cosa pitziosa
est ca no fiat chistioni 'e tassa
o de contus de arrangiai
fiat pròpiu unu contu de nudda
cun sa neta 'e gopai Giusepi
chi fiant giai a su storra storra
torra cudda trassa antiga
de depi fai sa cosa a iscusi
2
Aici mai tengat dannu
ca m'agatu is peis papaus
ma a chini m'at parau su latzu
gei no creu chi dda spunti(t)
ca ddi aprontu unu colliunu
chi at a balli po tres
gei mi ddu pigu su stentu
ca seu finas e pibincu
in cincu o ses si funt pinnigaus
in s'aposentu de unu palatzu mannu
3
A sa bixina mia Carlota
ariseru dd'est nàsciu su fillu
una fèmina bona e capaci
bregungiosedda e delicada
i est grandu prexu miu
po una nova aici importanti
ca amigus coralis seus
e cumenti potzu ddu' andu
candu ndi dd'ant bogada a pillu
eus biu sa faci connota
4
Ca iant fatu intesa
s'ortalìtzia po ndi boddiri
e tui meri ancora in letu
acutu a nudda no as
ca lestrus fiant is duus
e imoi po chi torrit a cresci
una bella cresuri nci ponemu
scupeta sempri acanta però
po arrennesci cras a uniri
bolemu prus arrispetu e craresa

Un'artìculu de Stefano Salis apitzus de is launeddas, de Bentzon e de su discu nou de Andria Pisu, "Pass'e tresi", Su Bentu Estu, pigau de "Il Sole 24 ore" de domìnigu su 6 de austu.
CANNE AL VENTO BEN TEMPERATE
Quando, verso la fine anni 80-primi 90, il profeta del free jazz, il sassofonista Ornette Coleman, si spendeva in Italia in arditi progetti di "contaminazione" con gli strumenti tipici della tradizione sarda, e, in particolare, con le launeddas, ebbe il merito - se non altro - di riaccendere interesse (mediatico: quello popolare non si era mai perso) sullo strumento. Che è un aerofono ad ancia semplice fatto con tre canne di lunghezza diversa: a seconda della tonalità e della scala produce diversi intervalli tra le note, estensione musicale e predominanza armonica. Ciascuna di queste varianti si chiama "cuntzertu" (si veda la perfetta descrizione con guida sul sito www.cuncordia.it).
Il suono, ipnotico e complesso, ottenuto con la difficile tecnica del fiato continuo, è molto adatto ai balli perché fortemente ritmato ma sa anche essere solenne, tanto da essere abitualmente usato per le cerimonie religiose isolane. Bene. Le millennarie launeddas (il più antico strumento musicale attestato, almeno nel Mediterraneo), praticate soprattutto nella parte meridionale della Sardegna, hanno avuto, dal momento dell'avvicinamento al jazz, una rinascita e non sono pochi, anche tra gli ascoltatori, quelli che cominciano a "prestare orecchio" ad altro che non sia una pura curiosità etnografica. Questa, del resto, non era mai mancata: e valga per tutte la vasta opera del musicologo danese Fridolin Weiss Bentzon - che negli anni 50 visitò la Sardegna e documentò con precisione usi sociali e potenzialità musicali delle launeddas - ora raccolta in un poderoso volume e tre cd pubblicato dall'associazione S'Iscandula per merito di Dante Olianas (info: siscandula@tiscali.it).
Quanto alla loro impressionante e raffinata musicalità è dimostrata a pieno dal cd Pass'e tresi di Andrea Pisu, 21enne di Villaputzu, il paese che più ha contribuito a creare una scuola nuova di suonatori. A partire dalla grafica di copertina, finalmente innovativa e non oleografica, il lavoro di Pisu, a suo agio con ogni variante dello strumento, sa essere fedele alla tradizione (conosce certamente le lezioni dei maestri) ma fa intuire di essere capace di espandere lo strumento verso nuovi territori. «Incantano e mandano in trance» scrisse una volta il «New York Times» delle launeddas. E il disco di Pisu non fa che confermare.
CANTADAS CAMPIDANESAS
Cantadas campidanesas in su Surcis e in Campidanu custas dis. Oi in Crabònia faci a ora 'e is dexi ant a cantai Orrù de Sìnnia, Melis de Cuartu S. A., Zuncheddu de Brucei e Crisioni de Sa Baronia.
Cras in Biddamassàrgia a sa pròpiu ora càntat su "giòvunu" puru, Fàlcui de Arriu Murtas, su talentu nou de sa cantada campidanesa, impari a Pani de Cuartu S. A., a Saba de Terreseu e a Vàrgiu de Cuartùciu.
Domìnigu sa pròpiu "scuadra" at a cantai in Terreseu puru.
Lunis in Pauli, Lussu de Pauli, Filia de Sìnnia, Saba de Terreseu e Tzedda de Sìnnia, contra Pilleri e Pitirra de Sìnnia, ghitarra Pau de Cuartu S. A.
Sa pròpiu scuadra cun Exana e Di Notarpietro de Sìnnia a sa contra, at a torrai a cantai su 10 in Solanas.
Sa scuadra de Pani at a torrai a cantai su 14 in Ùssana e su 15 in Narcau.
Cantadas a s'arrepentina. Lunis su 7 in Biddanoavranca e giòbia su 10 in Gèsigu faci a is dexi, ant a cantai Arremu Orrù de Seddori e Efis Caddeu de Furtei, a sa fisarmònica Mimu Orrù de Seddori.