Lìngua e cultura sarda

Su meri de domu

Blogger: is4morus
Nome: Ivo Murgia
Amigau cun su blog friulanu "Il furlanist"

  • Contattami
  • Il mio profilo
  • Linkami

Fotografias

arcapilloni arcapilloni
Vedi altri media

Genias

Funt agiudendi

Feeds

  • RSS 2.0
  • ATOM 0.3
  • Powered by Splinder

Contadori

abisitau *loading* bortas

28/02/2007

Una mail de Oresti Pili, s'Assessori a sa cultura e a sa Lìngua Sarda de su cumunu de Cabuderra.
 
 
Missada po totus is chi bolint lompi sa SARDìNNIA a tenni SU DOPIU STANDARD = AGUALI DINNIDADI DE SU CAMPIDANESU E DE SU LOGUDORESU/
Messaggio per tutti coloro che vogliono portare la Sardegna al doppio standard, cioè che il CAMPIDANESE ed IL LOGUDORESE ABBIANO LA STESSA DIGNITA'.
 
Cenàbara 2 de martzu a is 10.00 de mengianu in SU PALATZIU de su "VISUREI" in Casteddu De Susu (Casteddu) ddu i at essi sa "conferenza stampa" de is assótzius S'ISCOLA SARDA e su SMALS (Sotziedadi Maistus de sa Lìngua Sarda) chi ant a nai/
Venerdì 2 marzo alle ore 10:00 nel Palazzo Viceregio in Castello (Cagliari) si terrà la Conferenza delle associaazioni S'ISCOLA SARDA e SMALS (Sotziedadi Maistus de sa Lìngua Sarda) che ribadiranno
 
1) is assótzius S'ISCOLA SARDA e SMALS ponint a pari is fortzas po gherrai impari. Custa borta nisciunus fait "centu concas e centu berritas" ma "fortza paris!"/
Le associazioni S'ISCOLA SARDA e SMALS uniscono le loro forze per combattere assieme. Stavolta nessuno farà "centu concas e centu berritas" ma "fortza paris!"
 
2) A fai fortza Paris bolit nai ca is sótzius de su SMALS intrant in S'ISCOLA SARDA/
Fare fortza Paris significa che i soci dello SMALS confluiscono in S'ISCOLA SARDA.
 
3) S'ISCOLA SARDA. est de su parrimentu ca sa LINGUA SARDA est fata de duas bariedadis chi tenint sa matessi dinnidadi: su Campidanesu e su Logudoresu, bariedadis chi tenint totu a duas una literadura scrita e cantada, manna e grandu, chi ddis at permìtiu a totu a is duas de lompi a unu tretu mannu de standardizatzioni/
S'ISCOLA SARDA è del parere che l LINGUA SARDA si compone di due varianti che hanno la stessa dignità: il Campidanese e il Logudorese, varianti che posseggono entrambe una letteratura scritta e orale, grande e prestigiosa, che ha permesso a entrambe di compiere un lungo percorso verso la standardizzazione.
Tanti est berus ca is cantadoris campidanesus e logudoresus, candu artziant a su palcu a cantai, no cantant in nisciunu dialetu, cuartesu o cabuderresu, ma in Campidanesu, is de Cabu De Bàsciu e in nisciunu dialetu, orgolesu o otieresu, is de Cabu De Susu, ma in Logudoresu/
Infatti is cantadoris campidanesi e logudoresi, quando salgono sul palco non cantano in dialetto, quartese o capoterrese, ma in CAMPIDANESE (quelli del Campidano), in nessun dialetto, orgolese o ozierese (quelli nuoresi - logudoresi) bensì in LOGUDORESE.
Duncas parrimentu de S'ISCOLA SARDA est ca Istitutzionis pùblicas natzionalis, comenti sa Regioni e sa Rai depint imperai is duas bariedadis.
Is iscolas, is universidadis, is Provìntzias depint imperai sa bariedadi de su Logu insoru/
Dunque è parere de S'ISCOLA SARDA che le Istituzioni pubbliche nazionali come la Regione e la RAI debbano usare le due varianti. Le scuole, le università, le Provincie devono usare la variante del loro Territorio.
Apitzus de custa proposta S'ISCOLA SARDA at a presentai una proposta de lei/
Su questa proposta S'ISCOLA SARDA presenterà una proposta di legge.
 
4) In sa matessi proposta de lei sa LìNGUA SARDA depit essi studiada amarolla in totu is scolas sardas, mannas e piticas.
Nella stessa proposta di legge la LINGUA SARDA dovrà essere studiata obbligatoriamente in tutte le scuole di ogni ordine e grado della Sardegna.

Postu de: is4morus a is 14:11 | link | commenti (6)

27/02/2007

JUDIKES
 
 
Una bella pensada de su giornali "Sardegna Oggi". "Judikes" est unu giogu de is tempus de is Giugis po 4 personis, a dònnia giogadori ddi tòcat unu giuigau. Sa tarea de su giogu est de uniri is 4 giuigaus po ndi podi strantaxai unu chi ddus pinnighit apari: una Sardìnnia unia, lìbera e chentza de meris allenus. Po fai custu fait a fai totu a solus o a pediri s'agiudu de potèntzias stràngias chi perou a s'acabada 'e is contus ant a bolli sa parti insoru.
Comporendi su giogu eis a tenni is cartas de su logu e de sa milìtzia in sardu e in italianu puru. Su prètziu est 15 francus nous. Fait a dd'ordinai de su logu web de su giornali.
Su giogu deu no dd'apu biu ancoras ma una cosa dda bollu nai aici etotu: balla, s'idea est stravanada diaderus, tropu toga!
Gràtzias a s'amigu "Akuardenti" chi mi dd'at fatu sciri.
Sardegna Oggi Judikes

Postu de: is4morus a is 14:10 | link | commenti (1)

22/02/2007

IS CERBUS IN SÌNNIA
 

Is cerbus fùrriant a domu. Apustis de sa bessida insoru in Casteddu, impari a is atras carotas de su connotu sardu, dòminigu faci a ora 'e is 5, cerbus, sirbonis, cassadoris e canaxus ant a torrai a cassa manna peri is bias de sa bidda campidanesa po nci acabai a pratza de Santu Sidori faci a is 6. Parit lègiu a bantai una cosa chi nci seu deu puru in mesu ma po chini no ddus at bius s'atru domìnigu in sa "Tzitari", no est cosa 'e si depi perdi. Is chi pìgant parti a is cerbus de ocannu ant a essi unus 50 e ddui ant a essi finas is telecameras de unu documentarista chi ant a arregistrai totu is partis prus importantis de sa festa, de su pràngiu cun cantus e mutetus finas a s'essida in sa bidda e a sa torrada. Cumenti po is atras màscaras sardas, gei est bellu a bessiri e a bandai a custus atòbius mannus chi faint ma candu sa festa est in sa bidda sua, ddui est sèmpiri prus maxia e prus spàssiu. Cunsillau a totus.
Gràtzias a Lone E. Olesen po sa fotografia e a is Sinniesus chi m'ant cumbidau a sa festa insoru!
 
 

cerbus2

Postu de: is4morus a is 14:02 | link | commenti (3)

21/02/2007

MASTER SARDU
 
 
Abàrrant pagus dis po si podi assentai a su master "Approcci interdisciplinari nella didattica del sardo" de sa Universidadi de Casteddu. Su master est unu de is prus importantis in Sardìnnia e dd'arreconnoscint in totu is universidadis europeas.
Dd'at fundau e ddu ghìat E. Blasco Ferrer.
Bandu master 2007

Postu de: is4morus a is 14:08 | link | commenti (1)

20/02/2007

Custa depit essi sa cida de sa poesia ca deu puru apu tentu ispiratzioni de scriri custus fueddus.
 
 
CUDDUS CHI...
Po Giuanni Nuvoli
 
Cuddus chi candu sa televisioni nàrat ca est proendi in Milanu, nci essint a paracu in Casteddu;

Cuddus chi candu sa televisioni nàrat ca in Roma nd'est arrutu unu palàtziu po mori de una bòmbola a gasu, a su incras fiat acanta 'e nd'arrui unu in Casteddu puru;

Cuddus chi candu unu cani pitbull anca at mussiau a unu piciocu in Verona, a su incras un'atru cani pitbull at mussiau a un'atru piciocu ma in Casteddu perou;

Cuddus chi candu in sa televisioni chistiònant de màfia e de racket in Sicìlia, a su incras si gìrant totu Casteddu po agatai amarolla amarolla arrastus de màfia e de racket innoi puru;

Cuddus chi candu sa televistioni nàrat ca unu in Continenti est pedendi a disisperu de ddu lassai morri in assèliu, a su incras ndi bessit a pillu unu in Sardìnnia puru ma innantis su disisperu suu no interessàt a nemus.

Postu de: is4morus a is 14:24 | link | commenti (4)

19/02/2007

Una poesia chi m'at mandau Màriu Puddu chi s'amòstat s'obertura mentali cosa sua una borta de prus, send'èssiri unu cabesusesu ma prima de totu unu Sardu chi manìxat totu is fueddadas sardas.
 
 
Istídhius in mari
 
A unus
a unus
innoxi
no apillant
a fai
su celu
stedhau!
S’alluint
istedhus
pipius
cincidha
de amori.
Ma prangit
sa terra
e prangit
su coru
de ita
dolori!
Is mamas
in sinu
e babbus
e amigus,
parentis,
bixinus
chistius
dhus tenint
che prenda.
Ma innoxi
no luxint:
emigrant!
 
Istedhus
s’istudant.
 
Làmbrigas
prangit
Sardigna
de òru,
istídhius
sparessint
arrutus
in mari…
Ghetaus!
Ma tui
assumancus,
Segnori,
dhus tenis
contaus!

Postu de: is4morus a is 14:12 | link | commenti (1)

15/02/2007

Is de Comitau m'ant fatu sciri de custus atòbius de interessu apitzus de is chistionis de sa polìtiga de sa lìngua in Sardìnnia, labai is dis e is argumentus:
 
 
ATÒBIUS DE POLÌTIGA LINGUÌSTIGA SARDA
 
 
Sa setzioni “Santu Miali” de Casteddu de su Partidu Sardu ‘e Atzioni si cumbìdat a pigai parti a is atòbius de formadura a pitz’‘e sa polìtiga linguìstiga in Sardìnnia. A posta po sa setzioni dus at a fai s’Acadèmia Campidanesa de sa Lìngua Sarda.
 
Programa de friarju de su 2007
 
Cenàbara su 16: Presentada de is letzionis, sistemas linguìstigus, lìngua e bariedadis, su nascimentu de is bariedadis sardas. Amos Cardia e Stèvini Cherchi.
 
Lunis su 19: S’abisonju de unu standard e is propostas fatas fintzas a imoi. Stèvini Cherchi e Màssimu Madrigale.
 
Cenàbara su 23: Cumenti sa Sardìnnia d’ant fata bessiri italiana. Presentada de su libru S'italianu in Sardìnnia. Amos Cardia.
 
Lunis su 26: Sa proposta de polìtiga linguìstiga Sardu de Totus e is atras natzionis europeas. Màssimu Madrigale.
 
Totu is atòbius ant’essi de is ses a is otu in sa setzioni Santu Miali, in bia Buccari, n. 9 in Casteddu. Po dònnia argumentu pigau du ant’essi fotocòpias e, a s’acabu de is letzionis, unu tempus at’essi lassau a posta po fai domandas.

Postu de: is4morus a is 14:31 | link | commenti (1)

13/02/2007

SA DE DEXI EDITZIONIS DE SA "CARTA DE LOGU ISTÒRIGA E LIMBÌSTIGA DE SARDÌNNIA"
 
 
Francu De Fabiis est lòmpiu a sa de dexi imprentadas de sa carta sua e po dda depi presentai cumenti si spètat incumìntzat de s'acabu (sèmpiri originali!) torrendi gràtzias a totu is chi dd'ant agiudau in custus annus e faendi una cronostòria de is bessidas suas.

Totu custu trabballu est stétiu cuncodrau apitzus de una bidea de Zùlio L. e Francu D.F..
Taularzu istòrigu de sa “Carta de Logu Istòriga e Limbìstiga de  Sardìnnia”:
1983 Sa primu prentada. Zùlio L., Francu D.F., cun s’agiudu de Bore V..
1984 Sa de duas prentadas. Zùlio L., Francu D.F..
1985 Sa de tres prentadas. Ant trabballau e agiudau a spartzinai is cartinas: Francu D.F., Zùlio L., Bruna S., Luxiana C., Srabadori U., Giusi M., Imanuella T., Lilliana T., Ester C., M. Assunta C., Bruna U., Pepi T.,
2000 Sa de cuatru prentadas est pòtzia bessiri po totu su trabballu, mannu meda, de su gràfigu Maurìtziu M. e de Francu D.F.; Zùlio L. e Bruna S. po totu is àteras chistionis.
2001 Sa de cincu prentadas. Bruna S., Francu D.F., Zùlio L..
2002 Sa de ses prentadas. Ant trabballau po dha fai bessiri e agiudau a spartzinai is cartinas: Francu D.F., Zùlio L., Bruna S..
2004 Sa de seti prentadas. Ant trabballau: coordinadori de totu su trabballu in cust’annus Francu D.F., e po s’arrelatzioni de acabbu de su Maistraxu e po s’Unidadi Didàtiga. Po sa parti istòriga sa dutorissa Bruna Siriu, chi cun su dutori Ivu Mùrgia e Nicolau De Notarpietro ant, eus, trabballau po ponni is prus de setixentus curretzionis in sa grafia, in su positzionamentu, in is agiorronnamentus, chi nci funt in custa prentada.
2006 Sa de otu e noi prentadas, Francu D.F., Bruna S..
2007 Sa de dexi prentadas Bruna S., Francu D.F. e Batore M.. Àterus nòminis dhus eus pigaus de is giassus:
http://www.sotziulimbasarda.net
http://guide.dada.net/lingua_sarda/index.shtml
http://www.ivomurgia.splinder.com
http://www.emigratisardi.it
Àterus nòminis dhus eus pigaus de is lìteras de is Allistraus de s’arretza intrenet in is mailinglist:
obreris@yahoogroups.com
sa-limba@rrz.uni-koeln.de
cust’ùrtima est unu listraxu pesau de s’Universidadi Tedesca de Culùnia. Mandaidhis una E-mail e scrieisia po trabballai, in e a pitzus de sa lìngua sarda, fintzas bosatrus.
Un’arringratziamentu partigulari a totu is millis e millis Sardus e Sardas atobiaus, in custus bintitres annus, chi cun issus eus fuedhau, arrexonau e intervistaus in is festas de is bidhas de: Nùgoro a s’arredentori; Aristais a sa sartìllia e a s’arremédiu; Tàtari a sa felta manna de sa faradha; Castedhu a sant’Efis de Nuras, a sa fiera, a is cùcurus cotus a Stampaxi, e in pratza de su Cramu a is manifestatzionis de su 25 arbili 2005 e 2006; Sàrdara a santa Maria is àcuas; Crabas a santu Trabadori e a sa cursa de is scurtzus; Iersu a sa festa de su binu; Olia Spetziosa a sa festa de su binu; a Ìtiri; a Bànari a sa festa de santu Larenthu; Bolòtana a nostra Sannora de su saucu; Tèmpiu a lu carrasciali timpiesu; Berchidha cun sa scola de Brugu sant’Elias; Gavoi a sa Ìtria; Dèximu Mannu a sant’Arega; Macumere a santu Pantaleu, a sant’Antoni, e a sa festa de is lìbburus 2005; Terraba a nosta Sennora de su mare; Paulle cun su biaxu de su Maistraxu 2005 e a sa festa manna de s’IRS 2006; Santu Lussurzu a sa carrela de nanti de su 1983 e su biaxu de su Maistraxu 2006; Orthullè 2005, Sòrgono 2005; Serrenti a santa Vida; Simaghis a sa festa de s’arrosu 2006; Santu Sidori de Cuartùciu po santu Sidori, Sèdilo a s’àrdia in su 1986 e su 2006; Aritzo a sa castanzada 1986; Làconi a santu Frenàssiu, Dèsulo a sa coja de Pieru e Annalisa 2004, sa cartina in strina a is prus de trexentus cumbidaus; Bosa a sa festa de sa Costa; Iscroca a santu Simoi; Durgali in s’istadi 2005; Pauli a santu Laréntziu 2004 e a su fogadoni de santu Srebestianu 2006; a Sìnnia a santa Itroxa; a Cabuderra a sa presentada de is lìbburus e Pepi Pili in sa domu Melis in donniasantu 2006; a Sa Dukissa a sa di de sa Sardìnnia 2006…etc.
A is scientis e maistus de: su “A. Gramsci” de Pauli in su 2005; de su “A. D. Azuni” de Pula in su 2003; de su “D.A. Azuni” de Bidheputzi in su 2002; de su “E. Mattei” Dèximu Mannu in su 2004; de is illementaris de Sètimu in su 2000, in su Mineràrgiu “G. Asproni” de Igrèsias in su 2001; de sa média “Don Milani” de Brugu sant’Elias in su 2001; de s’Alberghieru “IPSIA” de Serra Perdosa de Igrèsias in su 2004; de su ITAS “G. Deledha” de Castedhu in su 2006, de s’Institudu Maistralis “G. Pagani” de Calufuote, U pàise in su 2007; e imparis a totu su personali ATA de custas scolas.
Àteras ainas imperadas po custu trabballu:
Libburugrafia
Seus lòmpius a custu trabballu pighendi e averiguendi, totus is nòminis de is bidhas in custas pubrigatzionis:
Atlantis de sa Sardìnnia de A.Terrosu Asole e R. Pracchi, de su 1971 cun is agiorronnamentus de su 1974 e de su 1980.
De custu Atlantis eus pigaus is trabballus de:
A. Terrosu Asole, Is taulas e is Cartas, nùmurus 35/52 de su 1980.
A Terrosu Asole, Is bidhas de su mesutempus, pàginis 1/52, de su 1974.
F.C. Casula, Giudicaus e Curadorias, pàginis 94/112, de su 1971.
A. Casti Dexentus topònimus, aciuntu de Ajò/però, Santu Aìngiu 1983.
Apuntus pigaus a is letzionis de su Maistraxu de Segundu livellu de s’Universidadi de Castedhu a sa Dukissa “Apròcius interdisciprinàrius in sa didàtiga de su sardu” de su 2003:
A su cursu de su prof. M. Maxia, Maneras de bodhiri e lìgiri is nòminis, [de is bidhas], e de su lìbburu cosa sua, Anglona de su mesutempus, cussòrgias e bidhas, Tàtari 2001, Is nòminis de s’Anglona e de sa bàscia badhe de su Coghinas, Otieri, Cabudanni 2004.
D. Corraine, Agenda de Sardìnnia 1980, editzionis de s’Ìnsula 1976 Nùgoro,
A su cursu de su prof. C. Tzedha, Istòria cumparada de sa Sardìnnia e de s’Oropa, e de su lìbburu cosa sua, Is bidhas de sa Gadhura de su mesutempus. Cumérciu, sotziedadi e institutzionis, Castedhu 2003.
Agiorronnamentus cumpretaus cun su trabballu e stùdius personallis de B. Mele a pitzus de sa Parte o Curadoria de Orizey-Galtedi, eriseru, Orosei-Gartedhi de oi; e apitzus de is àterus nòminis de is curadorias de Hullastrè o Montanea o Trigonia Barbària, oi Ogiasta, ca est in custas làcanas innui issu bivit e trabballat.
Àterus nòminis funt stétius pigaus e averiguas de is lìbburus, e àteras pubrigatzionis, de s’istòrigu de su mesutempus de sa Gadhura:D. Panedha Is nòminis geogràfigus de sa cussòrgia terranoesa, Terranoa 1992. Su Giudicatu de Gallula, Tàtari, 1978.
Totu is fadhinas chi eis agatai in sa carta, funt po nexi sceti de mei, ma sighei a circai, averiguai e amanniai su trabballu apitzus de is sangunaus, sambenados, de is cussòrgias sardas. Po is curretzionis e aciungiduras scrieisia a
limbasarda@tiscali.it.
Gràtzias a totus Francu D.F..

Postu de: is4morus a is 14:23 | link | commenti (1)

09/02/2007

IS CERBUS IN CASTEDDU
 
 
Domìnigu a meri' in Casteddu, Bia Roma, ddui at a essi una sfilada manna de totu is carotas de su connotu sardu, is chi funt lòmpias fintzas a oi solas solas, nareus aici, e is chi nd'ant torrau a bogai a pillu cun is circas de custus annus. Unus bintu ant a essi. In mesu de totu is carotas ddui ant a essi "Cerbus, cassadoris, sirbonis e canaxus" puru, is figuras tìpicas de su segarebetza sinniesu.
 
cerbus3 
 
Is cerbus funt una pantomima de sa cassa manna e funt una carota pagu connota in Sardìnnia e custa est stètia sa furtuna sua dd'eus a nai. Difatis no nc'est stètiu abisòngiu de circa peruna ca in Sìnnia, prus o mancu, is cerbus funt sempri bessius e mancai calincuna cositedda siat cambiada de is festas prus antigas, su bonu de su segarebetza abàrrat ancora sintzillu cun cuddu tanti de aresti chi ddi dexit e no tenit abisòngiu de si imbentai cosa o de stroci a is atrus. In Casteddu eus a essi unus binti; apu nau eus a essi ca ddui seu deu puru in mesu ca is amigus mius sinniesus m'ant fatu s'onori de mi podi aciungi a issus mancai no sia de sa bidda (ma perou ddui abitu meda!).
 
cerbus6 
 
Is fotografias ddas at tiradas Lone E. Olesen duus annus fait. In sa primu ddui funt is carotas prontas a nci essiri peri sa bidda e in sa segundu is cassadoris funt pinnighendi apari is cerbus chi ant mortu.

Postu de: is4morus a is 10:31 | link | commenti (7)

07/02/2007

Apu arriciu custa lìtera interessanti meda de Giampàulu Pisu de Sàrdara chi m'at pediu de ghetai su bandu po fai connosci a totus is arrexonis suas. Cun prexeri pùbricu innoi totu sa lìtera:
 
 
SÀRDARA - LÌNGUA SARDA IN SCOLA
 
 
De labai su traballu ki at fatu unu babu de famìlia ki tenit is fillixeddus in sa scola elemetari de Sàrdara. Issu at domandau ki su sardu intrit in scola segundu su sentidu prus fundudu de is leis de amparu de is lìnguas de minoria (sa lei n° 482/99 nàrat: Is istituiduras scolasticas ... in s'umperu de s'autonomia... po afiantzai s'imparu de sa lìngua de minoria, detzidint puru in arrelata a is preguntas de is babus e mamas de is pipius... ecc.). Issu at domandau, apoderau e ajudau de jai centu firmas de atrus babus e mamas prexaus meda, s'intrada de sa lìngua sarda in scola; cun cali formula? Fàtzili, nàrat G. Pàulu Pisu, su ki at promòviu s'idea, calincuna de is materias ke sa relijoni, stòria de sa Sardìnnia, motoria mùsica, giografia, ecc. inveças de das fai in lìngua italiana, si provit a das fai manixendu su sardu. Tzertu sceti una de-i custas materias a segundas de sa connoscèntzia linguìstiga (mancai fueddada sceti) e sa bolontariedadi de su meistu. Duncas in calincuna crassi s'iat a podi fai sa stòria de sa Sardìnnia, in atras sa relijoni, ecc. Custu iat a fai de manera ki su sardu siat umperau ke una lìngua ke totu is atras, po sobrai cussu pensamentu scimpru ki da bollit bona sceti po contixeddus de forredda, diçus, poesias e cantzonis, tallendiddi diaici is alas. Sempri segundu su promovidori, a Sàrdara iat essi una faina ken''e trobeddas medas, ca do-i est sa dirigidora, D.ssa Miceli, stimadora meda de-i custas kistionis, in prus sa scola podit bantai unus cantu connoscidoris de sa lìngua, calincunu cun stùdius universitarius puru. In açunta in s'asilu do-i est una meista stimadora manna e apegada de sa lìngua sarda ki connoscit is problematicas acapiadas a s'imparu e ki fai parti de un'assòtziu tiatrali de lìngua sarda.
Totu custu no iat a costai mancu unu soddu e s'iat a fai a menjanu.
Est una scumissa manna po is meistus, ma in jogu do-i est su sarvamentu de s'identidadi nosta de sardus. S'idea bollit essi un'esèmpiu po is atras scolas de su sartu nostu e po totu cussas ki si bollint torrai a poni meris de sa sienda curturali cosa nosta, ki est primu de totu linguistica e ki est diaveras arriskendu de si sperdi, de s'ora ki si sighit a no bolli poni sa lìngua sarda in s'oràriu curriculari.
No eus a fai de mancu de fai sciri cumenti at a acabai custa kistioni.

Postu de: is4morus a is 17:20 | link | commenti (2)