Su documentu chi at presentau Màriu Puddu in su cumbènniu de Cabuderra.
A su Presidente Renato Soru
A s’Assessore Elisabetta Pilia
A totu is Cummissàrios
de sa Cummissione Limba
Chistione: Rifiutu de sa «Bozza Limba Sarda Comuna. Norme linguistiche di riferimento» de Diegu Corraine presentada in Cummissione a númene de sa RAS su 19/12/05.
In data 09/12/05 s’Assessore Pilia at convocau cun email sa Cummissione cun a s’o.d.g. «la bozza sulle norme linguistiche di riferimento, elaborata dal Prof. Corraine (che si allega in copia), sulla base di quanto concordato nella riunione del 24 settembre 2005».
Mi domandho si est onestu, semplicemente onestu, chi a sa riunione de su 19/12/05 (presentes s’Assessore Pilia, sa Dotoressa Scanu, Prof.ssa M.T. Pinna Catte, Prof.ssa A. Oppo, Prof. G. Angioni, Prof. D. Corraine e deo) si faet agatare a is Cummissàrios una «2^ versione» puru de una “bozza” de 67 pàgines po ndhe giare una valutazione, coment’e chi seduta stante unu potzat fàere su miràculu de lígere totu e bíere ite at cambiau de sa “prima versione” su prof. Corraine, e po dh’aprovare puru!!!
A cricare sa gente a decídere de una cosa chi no est prus cussa fata connòschere deghe dies innanti, si podet classificare solu pigada in giru o prus semplicemente disonestade.
In méritu a sa “prima versione”, chi apo lígiu cun totu s’atentzione e disponibbilidade, potzo nàrrere solu chi custa “bozza” no portat nudha prus de su títulu – «LIMBA SARDA COMUNA» - de su chi totu is Cummissàrios aus aprovau e firmau in Castedhu su 24/09/05, ma traighet su chi de sustantziale e cualificante istabbilit cussu documentu inue narat chi «La Giunta» […] «ha dato mandato alla Commissione» […] «di individuare una varietà linguistica naturale che costituisca un punto di mediazione tra le parlate più comuni e diffuse», ca de una variedade naturale, de unu sardu reale, in cussa “bozza” no si cumprendhet nudha; fortzis si fiat cumpréndhiu calecuna cosa si dh’iat iscrita in “Limba sarda comuna”, ma iscrita in italianu est o incapacidade de chie faet sa proposta etotu a iscríere su chi proponet o una manera ‘educada’ de cuare su chi realmente est.
Corraine a totu s’impiantu de sa LSU, in parte artefatu, dhi at postu “Limba Sarda Comuna”, sèmpere totu a elencos de foedhos e cun is matessi formas verbales imbentadas chi neune narat, at agiuntu s’artículu IS, is pronúmenes DHA, DHU, DHOS, is digrammas /gn/, /gl/, /sc/, sa /g/ africada e cun custu sighit a pigare is limbas coment’e unu minestrone o giogu de plastilina chi solu isse ischit fàere.
Si calecunu boliat “uno straccio” de limba, in custa “bozza” giai dha tenet. E si est abberu chi a Corraine s’incàrrigu de dha fàere si dh’at giau su Presidente Soru in cussa riunione de cabudanni etotu (ma su «mandato» no fiat «alla Commissione»?), e si totu sa chistione po s’Amministratzione regionale acabbat in custa riunione de su 19/12/05, unu e àteru si pighent sa responsabbilidade de su chi est cuncordau in cussa “bozza”: deo no ndhe cundivido ne s’impostatzione, ne s’utilidade e ne bio sa possibbilidade de iscríere una cosa chi unu solu cumprendhet, postu chi is limbas ne in totu e ne in parte funt un’elencu de foedhos: sa limba sarda puru est una cosa séria.
S’opinione de Mario Puddu no est necessària, no est ne sa veridade in busciaca e mancu su non plus ultra: est solu chistione chi de su chi narat e faet Mario Puddu est responsàbbile Mario Puddu.
Cun is méngius saludos a totus.
Santuanni Suérgiu 21/12/05
Mèrcuris su 30 de maju a is 4 e mesu in sa domu de is Melis, Cabuderra ant a fai unu cumbènniu apitzus de sa pòlìtiga de sa lìngua in Sardìnnia e is propostas de standard chi funt fendi discuti is Sardus. No est unu cumbènniu po torrai a nai sèmpiri sa pròpiu cosa, ca depeus difendi su sardu circhendi de ddu mandai a innantis in su mundu de oi etc. etc., ma un'atòbiu po chistionai de propostas cuncretas, de su chi at fatu sa Regioni e de su chi iat a bolli fai atra genti.
Ddui ant a essi E. Blasco Ferrer e Màssimu Pittau de is universidadis de Casteddu e de Tàtari, Oresti Pili assessori a sa cultura e lìngua sarda de Cabuderra, Gratzianu Milia su presidenti de sa provìncia de Casteddu, Lucianu Marrocu assessori a sa cultura de sa pròpiu provìncia, Zampa Marras de s'Iscola Sarda e a prus scridoris, poetas, operadoris culturalis, studiosus, maistus, giornalistas, aministradoris e atra genti puru.
Innoi sa lìtera de cumbidu.
Cari amici,
discutendo di lingua sarda, ognuno di noi si è posto o si è sentito porre almeno una volta la domanda: "qual'è la lingua sarda?"
Il Convegno del 30 maggio 2007, RIFLESSIONE SU UNA STANDARDIZZAZIONE MODERNA E DEMOCRATICA DEL SARDO (Capoterra, Casa Melis, ore16.30 - raccomandiamo a tutti la puntualità -), che si terrà grazie alla volontà congiunta del Comune di Capoterra e della Provincia di Cagliari, darà risposte e proposte molto precise in merito alla fatidica domanda.
Ormai la richiesta di chiarezza è divenuta una voce forte e decisa, che non ammette più ritardi, in quanto è la voce non più solo delle avanguardie intellettuali o degli operatori del "settore", ma è quella possente del Cittadino (studenti e lavoratori soprattutto) e delle Istituzioni di base (Comuni, Provincie, Scuole), che appunto non tollerano più nè silenzi, nè decisioni "strane" che ricordano i Regi Decreti dell'Ottocento, cioè decisioni che sono fuori dalla pratica democratica, alla quale, sinceramente noi tutti teniamo.
L'intervento di studiosi fra i più accreditati al mondo in materia di linguistica sarda - ci riferiamo in particolare ai proff. Eduardo Blasco Ferrer e Massimo Pittau, assieme all'apporto di nuovi studiosi emergenti che non sottovaluteremo, chiarirà in che modo la Sardegna del DUEMILA dovrà scegliersi la Sua lingua.
Venite!
Oreste Pili
Su cunservadòriu de Casteddu "G. P. da Palestrina" ocannu puru at a torrai a fai su cursu de tres annus de etnomusicologia cun studiosus intra is prus connotus in Sardìnnia cumenti a Ignazio Macchiarella, Paolo Bravi, Marco Lutzu, Michele Mossa, Sebastiano Pilosu e atrus, totus cun cursus de grandu interessu. Po s'assentai nc'at tempus fintzas a su 30 de maju. Torru gràtzias a Andria Còngia po sa sceda.
Labai is cursus de is tres annus:
I ANNO
Teoria musicale e acustica
Organologia
Forme di poesia per musica
Strutture e forma nella musica I
Metodologia della ricerca storico-musicale in Sardegna
Antropologia musicale
Etnomusicologia I
Generi e forme della musica tradiz. in Sardegna I
Laboratorio e studio della musica sarda I
Informatica musicale
Insegnamento a scelta dello studente I
Lingua straniera comunitaria
II ANNO
Strutture e forma nella musica II
Civiltà musicali mediterranee
Civiltà musicali afro-americane
Trascrizione musicale
Storia della musica della Sardegna I
Etnomusicologia II
Laboratorio e studio della musica sarda II
Generi e forme della musica tradiz. in Sardegna II
Ricerca sul campo
Antropologia culturale
Insegnamento a scelta dello studente II
Lingua straniera comunitaria ad indirizzo specialistico
III ANNO
Strutture e forma nella musica III
Civiltà musicali asiatiche
Popular Music
Storia della musica della Sardegna II
Etnomusicologia III
Generi e forme della musica tradiz. in Sardegna III
Laboratorio e studio della musica sarda III
Forme della poesia sarda in musica
Altre attività formative anche esterne
(seminari, ecc.) svolte nel triennio
Insegnamento a scelta dello studente III
Prova finale
Una versada a ghitarra dda faint notesta in Ceraxus a is 9 oras cun Tzedda e Filia de Sìnnia e Lussu de Pauli, Tiddia de Sètimu a sa ghitarra e un'atra dd'ant a fai cenàbara in Casteddu in Bia La Marmora a is 9 oras in su locali "Tierre mambo tango". Ddui ant a essi unus cantu cantadoris sinniesus, Melis, Filia, Grifagno, Tzedda, Exana e atrus puru; a sa ghitarra torra Tiddia de Sètimu.
Po chini no nd'essit intèndiu mai, labai duus versus de Tzedda de Sìnnia e s'arrespusta de Zuncheddu de Brucei. Ndi ddus seus pighendi de una cantada chi iant fatu in Sìnnia po Sant'Aleni in su 2006 cun, a prus de custus duus, Atza de Sètimu e Demontis de Sant'Uanni Suèrgiu.
Tzedda (chi est dentista puru)
Decanu po fama e po edadi
Oi Maxia si bit arribau
Deu a Zuncheddu dd'apu bisitau
e su denti 'e su giudìtziu dd'est bessiu a metadi
Zuncheddu
Cussu chi Tzedda at nau
deu certu giustu no dd'agatu
Po una vìsita chi m'iat fatu
femu acanta de ddi ponni s'abogau
Ddu faint in Casteddu custu sàbudu e domìnigu in su "T Hotel" a is 9 oras. Ddui ant a essi un'iaxi de arrelatas, finas de stràngius, po arrexonai de is milli caras de custu polìtigu, architetu, indipendentista e intelletuali.
Dd'ant apariciau is de su partidu polìtigu "Sardigna Natzione"; in su giassu insoru sa nova cumpreta.
Dd'apu postu custu tìtulu po nai chi no est "mùsica sarda" de su connotu ma mùsica fata de sardus oindi'. Tres artistas diversus funt, po sa mùsica chi faint ma totu e is tres interessantis.
Ricardu Pittau est unu sonadori de trumba chi est girendi su mundu faendisì connosci po is capassidadis suas in una surra 'e progetus de grandu capia. Est finas un'apassionau e unu connoscidori de cantadoris e cantadori issu etotu. Su situ suu dd'at fatu in sardu puru e tenit fintzas unu "my space".
Marcellu Ledda benit de una famìllia de artistas, de su babu a is sorris funt un'aredeu chi at sèmpiri stimau su cantu, màssimu su cantu sardu. Marcellu puru at incumentzau cun is cantzonis a curba e is atrus cantus de su connotu e oi s'est acostendi a una "mùsica mediterrània noa", aici ddi nant, chi impèrat su sardu ma cun sonoridadis de totu is culturas de su Mari Mannu.
Franciscu Capuzzi mancai no pargiat de su sangunau, est unu piciocu sardu chi de unus cant'annus est traballendi apitzus de is "Eletroneddas". Custu est su nòmini chi issu etotu at scioberau po is launeddas eletrònicas. Un'esperimentu interessanti, "unu traballu andendi" (work in progress?!) chi no est spaciau ancoras ma chi fait a ddui agatai sinnalis de una pensada brofetosa chi podit donai frutus bonus.
Un'atru atòbiu bellu meda po domìnigu in Sìnnia a is 6 e mesu in is aposentus de sa Comunidadi de monti (Bia 'e Mara).
Ant a fai unu cunfrontu Aboubacrine Mohamed Eg El Motar, capu tuareg de su Mali, Pàulu Tzedda, cantadori e studiosu e Clàudia Zuncheddu, consillera de su Partidu Sardu.
Sàbudu in Casteddu, a is 4 e mesu in su Museu Archiològicu de Pratza Arsenali 1, ddui at a essi un'atòbiu interessanti meda apitzus de su traballu chi est fendi Barnaby Brown, sonadori e studiosu scotzesu de sa mùsica de is cornamusas (bagpipes). Ddui ant a essi Pàulu Bernardini, Danti Olianas, Giusepi Orrù, Francu Staffa e Pàulu Scarpellini. A s'acabu Barnaby Brown e Gianluca Dessì ant a fai unu cuntzertu de triplepipes e ghitarra.
Barnaby Brown apassionau de sa mùsica de su mesu-evu, movendi de paricis scurturas chi s'agàtant in crèsias e monumentus ingresus, gallesus, scotzesus e irlandesus at incumentzau a si interessai de unu strumentu chi in cussas natzionis est sparèssiu prus de mill'annus: is triplepipes. Custas triplepipes funt cumenti e tres clarinetus chi is sonadoris sonànt totus paris, pròpiu cumenti faint ancora oi is sonadoris sardus de launeddas. Scobertu chi iat su lìburu de A.F.W. Bentzon, Brown at inghitzau a benni a innoi po depi intendi is launeddas e scurtai cun is origas suas su chi est po issu s'ajaju de totu is cornamusas. Amainau de prus puru de su sonu incantadori de is sonus de canna e gràtzias a s'agiudu de amigus sardus chi faint is launeddas cumenti a Pitanu Perra e Lucianu Montixi, nd'at torrau a bogai a luxi su strumentu: is triplepipes. Dd'at arrangiau su sonu unu pagheddu a sa "gaèlica" e postu dd'at a sonai; a sa bisura parint launeddas etotu ma sònant cumenti a una cornamusa. Sighendi a studiai, s'est circau duus cumpàngius balentis po fai unu discu puru, su ghitarrista sardu Gianluca Dessì e su percussionista cadalanu Andreu Ubach e aici at torrau s'alientu a una mùsica chi fiat de tropu tempus imbussada de s'abuera de su scarescidroxu.
In su situ cosa sua ddui agatais artìculus interessantis, màginis e finas mùsicas, baxeiddoi.
S'arrelata de Màriu Puddu in sa cunferèntzia de Paule (AR).
PO IS SARDUS
Sa língua sarda fiat benendi mancu no ca is Sardus dh’anti fuedhada unu pagu diferenti de una bidha a s’àtera, comenti si fuedhat dónnia língua, ma po efetu de su colonialismu chi faint is dominadoris e cudhus chi dhu pigant che cosa bona. Su própiu cunsideru si depit fai po is àteras línguas naturalis fuedhadas in Sardigna cun ateretantis diritus e doveris de parti de totus.
Nau aici tanti po chi siat craru chi asuta de is chistionis de sa língua sarda dhoi at arrexonis gravis prus de cantu podit pàrriri ca si fuedhat de língua, ca cust’argumentu bollit nàrriri sempri a chistionai de genti e de is raportus tra genti e genti in calisiollat manera rapresentaus.
Is arresurtaus de sa circa chi at bófiu s’Amministratzioni regionali gei mi parint bonus e a calincuna cosa serbint. Ma dèu no creu chi siat unu certificau “di esistenza in vita” a fai cumprèndiri e arrexonai cudhus chi portant is peis ma no sa conca in Sardigna. Mi timu chi cussus ant a sighiri a tènniri prus pagu sensibbilidadi de is peis de Pinócchio: no anti biu innanti ni Sardigna, ni Sardus, ni língua sarda, e fàcili est chi no ndi ant a biri nimmancu de immoi a innantis.
E pentzu chi mancu cussus chi si agataus a sa parti contrària depaus bogai de is arresurtaus de custa circa sa fortza po fai cantu serbit a propósitu de língua.
Chini at circau su sensu e sa responsabbilidadi de èssiri genti in Sardigna e in su mundu no at abetau a oi po biri chi su sardu est sa língua de is Sardus, chi dha seus perdendi e chi tocat a s’iscabbulli debressi de una ‘specialità’ bícia e mortali, ca tocat a èssiri assumancus genti normali.
E si is amministradoris dignus de custu nòmini bolint arrespúndiri a custu sensu de diritu e doveri colletivu de is Sardus gei ndi agatant cosas cuncretas de fai, fintzas po portai sa língua sarda in Sardigna a sa normalidadi.
Si pentzu a s’Amministratzioni regionali, depit agatai sa manera po passai de su progetismu a una initziativa chi portit in tempus de calincun’annu a fai assumancus un’ora de língua sarda in totu is iscolas, donni’annu e in totu is classis. Po fai custu dhoi est giai de immoi sa cumpeténtzia didàtica chi serbit, e si ndi ammancat si fait cussa puru!
Po su chi pertocat sa limba sarda comuna, po su significau chi tenit oi e su chi podit èssiri unu cras, creu de dèpiri arriconnòsciri unu seguru méritu a s’Amministratzioni regionali e pruscatotu a su Presidenti Soru chi dh’at iscioberada po su manígiu in essia de parti de sa Regioni: est unu scioberu chi tenit su sensu de s’unidadi e de s’arrispetu po totus is Sardus, no isceti ca fait salva e importanti dónnia fuedhada, ma fintzes ca est sa sola possibbilidadi chi teneus de andai faci a una língua sarda franca, ca isceti cussu sardu de mesu tenit piessignus prus comunus cun totu is àteras fuedhadas, puru ponendi chi calisiollat fuedhada tenit in prenu sa calidadi de língua sarda.
Atentzioni bèni, però! Ca si po LSC si bollit fai passai cussu sardu chi un’annu fait sa Regioni at fatu girai cun Norme di riferimento e una Delíbbera nau ca cussa no est língua sarda comuna. Custa, si unu sensu tenit, est sa fuedhada chi cun prus precisioni tenit a epicentru is bidhas de Sòrgono, Samugheo, Ortueri e Atzara e no est cosa cuncordada cun perunu manuali de alchimistas e mancu de Artusi, cun fuedhus fintzes imbentaus e cosas de una normativizatzioni ossessionada si scassedhat su chi no est previstu cun sistema matemàticu: est semplicementi su sardu comenti de séculus dh’at fatu sa genti. E cussu depit fai de basi, comenti a fundamentu, de is chistionis de língua e de àteru, depeus pònniri s’istima de e po totu is Sardus. Si calincunu tenit tírria po su campidanesu, o po calisiollat àtera fuedhada, e no pentzat de avalorai totu su sardu a sa matessi manera, no creu chi de língua sarda comuna ndi potzat fai, ca sa língua sarda comuna tenit bisóngiu de totu is Sardus e de totu su sardu.
E a s’Amministratzioni regionali emu a bolli nàrriri chi una decisioni, po cantu giusta, importanti e urgenti, tenit fintzes bisóngiu de àteru, e ndi nau una: iat a tocai de arregòlliri su glossàriu de cussas bidhas, no isceti ca s’iat a biri cantu, fintzes coment’e léssicu, cussu sardu puru est comunu in percentuali arta meda a totu su sardu, ma fintzes ca si sa Regioni iscrít, unu funtzionàriu tenit bisóngiu de dhu tènniri a dispositzioni, puru fendi su contu chi fintzes cussu sardu si depit cumpletai e arrichiri cun totu s’àteru sardu chi serbit.
Paule, chimbe de maju 2007
Mario Pudhu